وبسایت تخصصی مهندس پزشکی
"مهندس پزشک" دستیار مهندس پزشک
0

سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
وبسایت تخصصی مهندس پزشکی
وبسایت تخصصی مهندس پزشکی
خراسان - مشهدمقدس-میدان امام رضا(ع)

آشنایی با دستگاه دیالیز

آشنایی با دستگاه دیالیز

وظایف یک کلیه طبیعی :

تصفیه خون

مواد سمی چون اوره، اسید اوریک و کریتینین در حین متابولیسم ایجاد می شوند که باید از طریق ادرار دفع شوند. درغیر این صورت، مسمومیت در شخص ایجاد می شود که در نهایت منجر به مرگ می شود.

بسیاری از مواد سمی دیگر مثل داروها، کافئین، نیکوتین و غیره هم از خارج وارد بدن می شوند و باید توسط کلیه ها از بدن خارج شوند.

برقرار کردن تعادل مایعات بدن:

 کمبود بیش از حد مایعات در بدن باعث تشنگی، گیجی و اغماء خصوصاً در افراد مسن می شود و زیاد بودن بیش از حد آن باعث تهوع، بی ۳ اشتهایی، استفراغ، خواب آلودگی و حمالت صرعی می شود.

۳)حفظ تعادل یونهای حیاتی بدن:

کمبود سدیم منجر به سردرد و استفراغ می شود و افزایش آن باعث تشنگی، تب، افزایش تحریک پذیری عصبی می گردد.

 همچنین وجود غلظتهای مشخصی از پتاسیم برای کارکرد طبیعی بدن الزم است و کمبود آن سبب ضعف عضالنی، خستگی و فلج عضالنی میگردد که مختل شدن عمل قلب نیز از آن جمله است

۴)حفظ PH خون :

PHخون بایستی در حدود ۴.۷ ثابت باشد

 رژیم غذایی در تغییر PH خون مؤثر است و کلیه یکی از عوامل تصحیح کننده وضعیت اسیدی و بازی در خون است.

  • هدف از انجام دیالیز

  –  خارج کردن مواد اضافی بدن

  –  ثبات مایعات داخلی بدن

  – و روشی برای خارج کردن فوری سمومی که باعث ضایعات و صدمات دائمی یا مهلک می شوند.

همودیالیز

 

  همودیالیز عبارت است از تصفیه و دفع سموم از خون توسط کلیه مصنوعی (دیالیزور)و همچنین از میان غشاء نیمه تراوا(فیلتر همودیالیز)که از طریق انتقال مواد سمی خون از میان غشاء نیمه تراوا به محلول پاک کننده ای که به آن مایع دیالیز می گویند، انجام می شود.

اصول دیالیز

به طور کلی دیالیز بر سه اصل استوار است:

  • انتشار (Diffusion)
  • اسمز(Osmosis)
  • اولترافیلتراسیون (Ultra Filtration)

انتشار  (Diffusion)

  • در مایعات هرگاه غلظت یک ماده در یک طرف غشاء نیمه تراوا بیشتر از طرف دیگر باشد ذرات آن ماده به طرف محل با غلظت کمتر حرکت می کنند تا غلظت هر دو طرف متعادل شود
  • از این پدیده برای گرفتن الکترولیت های اضافی خون مانند پتاسیم، سدیم، فسفر و منیزیم استفاده می شود
  • همچنین از این روش می توان با افزودن الکترولیت هایی مانند کلسیم، قند و بی کربنات )که در خون کم هستند) به مایع دیالیز، سطح آنها را در خون افزایش داد.

اسمز(Osmosis)

  • اسمز یا گذرندگی به فرآیندی گفته می شود که طی آن مولکول های حل کننده از طریق یک غشا نیمه تراوا از جایی که محلول رقیق تر است به جایی که محلول غلیظ تر است نفوذ می کند.
  • اسمز مسئول حرکت مایعات اضافی از بیمار است.
  • به این دلیل به محلول دیالیز گلوکز اضافه می کنند تا غلظت آن نسبت به خون بیمار بیشتر شود و به این ترتیب مایعات از طریق منافذ غشاء از سمت خون به طرف محلول دیالیز حرکت میکنند.

اولترافیلتراسیون (Ultra Filtration)

  • اولترافیلتراسیون موجب حرکت مایعات از خالل غشاء نیمه تراوا در اثر یک فشار مصنوعی معین انجام می شود.

برای انتقال مایع، اولترافیلتراسیون مؤثرتر از اسمز است و در همودیالیز برای این هدف به کار می رود

  • غشاء نیمه تراوا

غشاء نیمه تراوا در دستگاه دیالیز بایستی دارای خصوصیات زیر باشد:

  1. مانع از خروج گلبول ها گردد
  2. پروتئین ها از آن عبور نکنند
  • الکترولیت ها وتولیدات اضافی با سرعت هرچه بیشتر ازآن خارج شوند.

ماشین دیالیز

 

 ساختار کلی یک ماشین دیالیز را می توان به سه بخش زیر تقسیم بندی کرد:

الف- سیستم انتقال خون

 ب- سیستم تهیه و انتقال محلول دیالیز

 ج ـ واحد مبادله کننده (صافی دیالیزور)

الف) سیستم انتقال خون:

  • برای عمل همودیالیز لازم است که خون از جایی از بدن بیمار خارج شود و پس از طی مسیر و همجواری با محلول دیالیز به بدن بیمار برگردانده شود
  • در همودیالیز، مسیر خون بین بیمار و فیلتر را مسیر شریانی و مسیر بازگشتی بین فیلتر و بیمار را مسیر وریدی می گویند.
  • برای پیشگیری از لخته شدن خون در مجاورت دیالیزور و لوله ها در مسیر عبور خون از دستگاه، ماده ای به نام هپارین تزریق می شود.
  • هپارین یک ماده ضد انعقاد با اثر زمانی کوتاه مدت است.
  • بنابراین در مسیر عبور خون از دستگاه، نیاز به یک پمپ برای تزریق هپارین با دوز ثابت است
  • همچنین وجود یک پمپ در مسیر شریانی، برای پمپاژ خون شریانی به محفظه مبادله دیالیز ضروری است
  • وجود حبابهای هوا در خون برای بیمار خطرناک است (حباب های هوا موجب به وجود آمدن آمبولی هوایی می شود که برای زندگی بیمار بسیار خطرناک است)، از این رو نیاز به آشکار ساز حباب در مسیر وریدی قبل از ورود به بدن است.
  • در این بخش، سنسورهایی نیز جهت نمایش فشار خون شریانی، وریدی و نیز فشار مایع دیالیز تعبیه شده است.
  • برای دریافت خون از بیمار و نیز بازگرداندن خون تصفیه شده به بدن بیمار معموالً از دو روش استفاده می شود:
  • روش تک سوزنی (Needle Single): در این روش مسیر خارج رگی تنها در یک نقطه با بدن در تماس است و کار چرخش خون در مسیر، در دو فاز انجام می شود.

 در یک فاز خون از داخل بدن خارج و به دستگاه وارد می شود و در فاز بعدی خون موجود در دستگاه به بدن باز می گردد.

  • سوزنی دو(Double Needle): در روش دو سوزنی خون از سرخرگ بیمار گرفته شده و وارد دستگاه میشود و پس از تصفیه از طریق سیاهرگ به بدن بیمار بازگردانده می شود.

 روش دو سوزنی در عمل دیالیز رایج تر است.

ب) سیستم تهیه و انتقال محلول دیالیز:

  • این سیستم شامل مجموعه اجزایی است که محلول دیالیز را با غلظت، دما و PH مناسب تهیه کرده و آنرا به محفظه مبادله دیالیز (فیلتر)منتقل می کند و سپس محلول خروجی از فیلتر را به خارج از دستگاه هدایت می کند.
  • محلول دیالیز شامل آب و مواد دیالیز است که به محفظه مخلوط کننده پمپ شده و در آنجا مخلوط می گردد.
  • مواد دیالیز به طور خودکار با آب خالص ترکیب می شوند تا به غلظت مناسب برسند.
  • همچنین پمپ های اندازه گیر، میزان مایع دیالیز و آب را که باید برای ساخت مایع دیالیز با غلظت مناسب به محفظه مخلوط کننده فرستاده شوند، تنظیم می کنند
  • سپس مایع دیالیز برای زدودن ضایعات متابولیکی به محفظه مبادله دیالیز هدایت شده و در انتها دور ریخته می شود.

ویژگی های محلول دیالیز :

  • محلول دیالیز ترکیبی است که تا حد ممکن شبیه به ترکیب پالسمای طبیعی خون است.
  • مواد موجود در محلول دیالیز عمدتاً عبارتند از کلروسدیم، کلروپتاسیم، کلرومنیزیم، گلوکز، استات سدیم یا بی کربنات سدیم
  • محلول دیالیز از آب تمیز و مواد شیمیایی تشکیل شده و عاری از هرگونه محصول اضافی متابولیکی و دارو است
  • چون باکتریها و دیگر میکروارگانیسم ها برای عبور از غشاء بسیار بزرگ هستند، محلول دیالیز نیاز به استریل شدن ندارد.
  • آب مورد استفاده در دیالیز نیز باید یک سری استانداردها را داشته باشد، و باید از سالم و ایمن بودن آب مطمئن باشیم.
  • ترکیب محلول دیالیز ممکن است با توجه به نیاز تعادل الکترولیتی بیمار تغییر داده شود.
  • در طول همودیالیز محلول دیالیز تقریباً تا ۳۷ درجه سانتیگراد گرم می شود تا قابلیت انتشار را افزایش داده و از کاهش درجه حرارت خون بیمار جلوگیری کند
  • از آنجایی که تنها یک غشاء، خون بیمار را از محلول دیالیز جدا می کند، مهم است که هر گونه نشتی در غشاء، فورا آشکار شود.
  • دیالیز کننده ماده ای روشن است، از این رو وجود خون را در آن توسط یک رنگ سنج می توان آشکار کرد.

ج ـ واحد مبادله کننده (صافی دیالیزور):

  • در طول همودیالیز مواد زائد خون به سوی مایع دیالیز حرکت می کنند (به علت تفاوت در غلظت)و همچنین آب اضافی از خون به سمت محلول دیالیز حرکت می کند
  • پتاسیم و سدیم به طور مثال از خون به سوی محلول دیالیز حرکت می کنند، در صورتی که بی کربنات و کلسیم از محلول دیالیز به داخل پلاسما حرکت می کنند.

سه نوع دیالیز کننده جهت استفاده وجود دارد:

  • دیالیزکننده مارپیچی
  • دیالیزکننده با رشته های تو خالی
  • دیالیزکننده با صفحات موازی

 

 

دیالیزکننده مارپیچی:

این نوع صافی از یک تیوب تشکیل می شود که از جنس غشای نیمه تراواست که به دور یک استوانه مشبک مانند یک کویل پیچیده شده است. خون درون این تیوب جریان می یابد و دیالیزیت در اطراف آن جریان دارد

به دلیل طول زیاد، لوله مارپیچی در مقابل عبور خون مقاومت باالیی ایجاد می کند

 بنابراین نیاز به یک پمپ برای ارسال خون به داخل لوله است. که فشار حاصل به اولترافیلتریشن می انجامد.

 افزایش فشار در مسیر شریانی تأثیر مثبتی در عمل اولترافیلتراسیون غشاء دارد

نکته:

لازم است مایع دیالیز تازه، جایگزین مایع آلوده شود تا عبور مواد زائد با کیفیت مطلوب صورت گیرد. بدین منظور یک پمپ در مسیر مایع دیالیز تعبیه شده است

دیالیزکننده با رشته های تو خالی:

  • قسمت اصلی این دیالیزکننده به شکل استوانه است
  • داخل استوانه لوله هایی از جنس مویین قرار دارند که به صورت یک رشته کنار هم قرار گرفته اند.
  • این لوله های مویین که تعداد آنها به ده هزار تا پانزده هزار می رسد دارای قطر داخلی تقریبی ۲/۰ میلیمتر و طول ۱۵۰ میلیمتر هستند که به صورت موازی کنار هم درون استوانه نصب شده اند
  • قطر بسیار پایین لوله ها باعث می شود که خون )حتی در صورتیکه فشار هم نداشته باشد) به راحتی در آنها نفوذ کند و در طول استوانه پیش رود.

عملکرد این استوانه ها بدین صورت است که خون بیمار از بالا به پایین درون آنها جریان می یابند و مایع دیالیز در فضای فیبرها و در خالف جهت عبور خون یعنی از پایین به باال پمپ می شوند.

خون از طریق لوله های مویین به داخل رشته ها جریان می یابد، این لوله ها مولکولهای بزرگی چون پروتئین، قند و غیره را از خود عبور نمی دهند و تنها مولکولهای کوچک خون و مواد زائد خون قادر به عبور از لوله های مویینی می شوند.

در واقع مایع دیالیز از طریق انتشار مواد زاید را از لوله های مویین جذب می کند و یک تبادل یونی در این قسمت صورت می گیرد

 مواد زائد از سوی دیگر که به دستگاه دیالیز وصل است، دفع می شود و خون تصفیه شده نیز از سر دیگر به بدن بیمار بازگردانده می شود

دیالیز کننده با صفحات موازی

این دیالیزکننده مشابه خازن های صفحه ای موازی چند لایه ساخته شده و صفحات آن از جنس غشاء نفوذپذیر است.

صفحات از موادی با غشاء نیمه تراوا ساخته شده است خون در میان جفت صفحات به طور یک در میان به جریان در آمده و مایع دیالیز در میان بقیه صفحات قرار می گیرد

 بدین ترتیب هر صفحه به عنوان غشاء نفوذپذیر میان خون و مایع دیالیز عمل می کند.

خون به صورت لایه های نازک جریان یافته تا نسبت سطح به حجم در دیالیزگر افزایش یابد.

این نوع دارای مقاومت کمی در مقابل جریان خون می باشد، که اجازه می دهد تا خون از میان مایع دیالیز کننده با فشار رگها بگذرد و بنابراین احتیاجی به پمپ خون نداریم.

 سطوح نواحی دیالیز کننده هر قسمت موازی حدود یک متر است

 دیالیز کننده بعد از هر مرتبه استفاده باید دوباره تمیز گردد (بدلیل کارکرد بهتر و نیز کم کردن عفونتهای باکتریها).

 
   

 

  • روشهای تصفیه آب در همودیالیز

بیماران در طی هر دیالیز در معرض حدود ۱۲۰ لیتر آب قرار می گیرند.

همه مواد با وزن مولکولی کوچک که در آب هستند تماس مستقیم با جریان خون بیمار دارند. به این دلیل خیلی مهم است که آب خالص مورد استفاده برای دیالیز کنترل شده باشد

 برای دیالیز نیازی نیست که آب کاملاً استریل باشد زیرا غشاء دیالیزور به طور طبیعی سد مؤثری در برابر باکتری ها می باشد.

امروزه از روشهای متعددی برای تصفیه آب استفاده می شود

 فرایند اسمز معکوس که در این روش آب از طریق یک غشاء نیمه تراوا با منافذ کوچک برای محدود کردن عبور ذرات با وزن مولکولی کوچک (مثل اوره، سدیم و کلراید) با فشار عبور داده می شود. در این روش بیش از ۹۰ %آلودگی ها خارج می گردند.

 روشهای دیگری مثل میکروفیلتراسیون، اولترافیلتراسیون و اشعه ماوراء بنفش نیز وجود دارند.

  • سیستم شستشوی ماشین دیالیز:

پس از عمل دیالیز، سیستم بر روی عملیات شستشو قرار می گیرد.

همان پمپی که محلول دیالیز را مکش می کند می تواند محلول شیمیایی شستشو را مکیده و در سیکل شستشو عملیات شستشو را انجام دهد.

شستشوی ماشین توسط دو سیستم به صورت شستشوی حرارتی و شستشوی شیمیایی انجام می شود.

در شستشوی حرارتی درجه حرارت آب، لازم است ۹۶ درجه سانتیگراد باشد

 زمان شستشو با مواد شیمیایی و تخلیه جمعاً ۳۰ دقیقه به طول میانجامد

 پس از اتمام شستشو، عمل تخلیه انجام می شود.

برخی بیماریهای خونی مرتبط با دیالیز:

چون در طی عمل دیالیز خون از بدن بیمار خارج و بعد از تصفیه دوباره به بدن باز می گردد، ممکن است در حین این عمل برخی بیماریهایی که از طریق خون قابل انتقال می باشند، از شخصی به شخص دیگر منتقل شوند.

برخی بیماریهای مرتبط را می توان به صورت ذیل لیست کرد:

  • هپاتیت: از میان انواع هپاتیت نوع B و C آن شیوع بیشتری در بیماران همودیالیزی و نیز پرسنل بخش داشته است. بهتر است بیماران دیالیزی و پرسنل در مقابل هپاتیت واکسینه شوند
  • ایدز: به طور کلی میزان عفونت HIV در بیماران همودیالیزی کمی بیشتر از سایر افراد می باشد و چون ممکن است عالئمی نداشته باشد، باید حتماً غربالگری شوند و در صورت شناسایی و در صورت امکان در خانه دیالیز شوند تا خطر ابتال به دیگران کاهش یابد

آنفلونزا: در بیماران دیالیزی عوارض آنفلونزا تشدید می یابد و باید آنها واکسینه شوند.

مهندس پزشک

2 پاسخ به “آشنایی با دستگاه دیالیز”

  1. مهرشاد گفت:

    جالب بود. ممنون از محتوایی که گذاشتید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تماس با ما